Cofiwch y Dyfodol

Cawsom i gyd ein hatgoffa yn ddiweddar am ddyn ifanc, Marty McFly, aeth yn ôl i’r dyfodol ar Hydref 21, 1985 – ymlaen tri deg o flynyddoedd i 2015 i newid ei orffennol. Dryslyd, on’d yw? Mae hen ddigon o atgofion am y ffilm wedi bod – o leiaf gan y rhai sy’n ei gofio beth bynnag. Try, yn fy marn innau, ran fwyaf o straeon ac atgofion am ffilm naill ai at yr hyn ddyfalodd y ffilm yn gywir am y dyfodol ym 2015 neu at freuddwydion pobl sy’n dyfalu sut fath o ddyfodol fydden’ nhw’n ei weld mewn oes arall i ddod.

Yn bersonol, ‘rwyf ond yn tristáu â pheidio â gweld hofranfyrddau (neu ‘hover boards’) o’n cwmpas ar ein strydoedd.

***

Es yn ddiweddar i Dryweryn ar fore oer mis Hydref – ar yr unfed ar hugain, i fod yn gwbl gywir. Diwrnod Back to the Future, yn ôl pobl y byd.
Bu llwyth o bobl yno’n rhannu atgofion gymaint ag y buont yn rhannu syniadau am y dyfodol. Lle tawel oedd y bore hwnnw ar wahân i ambell air ac ambell gân. Yn bendant na chlywyd unrhyw gar yn teithio am wyth deg ac wyth o filldiroedd yr awr.
Ni chredaf fod angen i mi esbonio hanes y pentref dan y dŵr. Mae digon o hanes i’w chael ym mhob man – yn anffodus, daw’r rhan fwyaf gan ein ffrindiau yn y Bîb ond na wnaf bellach sylw ar hynny.
Yn wir, daeth amryw o eiriau cadarn a chlir y bore hwnnw.

Rhannu atgofion hen ysgol a chapel. Straeon am chwarae ym mhob cae. Storïau am redeg i ffwrdd ar ôl bod yn blentyn drwg a chnocio ar ddrws hen berson yng nghanol nos. Atgofion o fywyd oeddent – o fywyd fu. Ond atgofion fyddent am byth – heb obaith o neb eu hail fyw. Dim ond eu hailadrodd ar fore oer mis Hydref.
Balch oeddwn innau i gael clywed yr atgofion hyn gan siaradwyr o fri. Dafydd Wigley, Dafydd Iwan, Elwyn Edwards, Ynyr Llwyd a Liz Saville Roberts fu’n annerch y dorf o tua 400. Geiriau cryfion iawn a rannont.

Y geiriau a’m tarodd fwyaf y bore hwnnw oedd gan un na dderbyniodd y penderfyniad damniol i foddi hen bentref yn y lle cyntaf. Yn dilyn croeso cynnes i Emyr Llew (a “aeth i garchar y Sais drosom ni”), daeth dyn brau ei olwg o’n blaenau. Nid brau oedd ei eiriau.

Wrth esbonio na all neb addo na all boddi ddigwydd eto yng Nghymru, “Mae Tryweryn ynom i gyd. Ym mhob man.”

Tybed os oes modd benthyg DeLorean DMC-12 gan y Doc ac ail ymweld â phentref a gollodd bopeth ond cerrig oer ar ochr dyfroedd oerach?

Fy nheimlad i fyddai gwrthod.

Do, foddwyd hen gwm yng Nghymru. Do, foddwyd tai a chapel. Cae a chymuned. Do, fe’i boddwyd ar ddewis ryw gyngor enfawr tu allan i ffiniau’r bobl gondemniwyd.

Ac er nad oes problem gen’ i na aeth dŵr y gronfa at Lerpwl – yn lle, wrth gwrs, â at drefi ar ddwy ochr y Mers – mae’n bwysig ein bod ni fel dynion yn rhannu er mwyn sicrhau bywyd gwell i ddynion eraill.

Caf broblem, gyfeillion, yn y ffaith caiff y ddinas honno werthu’r dŵr i’r trefi hynny am elw gan mai Lerpwl dalodd am yr argae a’r cronfa.

Lerpwl a Phrydain dalodd bob cost, yn wir.

***

Heb gronfa, pentref fyddai i’w weld wrth i bobl deithio tua’r gorllewin trwy’r Bala. Capel Celyn – a ffordd osgoi o’i chwmpas.

Heddiw, cawn symbol. Ac er mai symbol o wendid y mae, mae hefyd yn symbol o ddeffro.

***********

Remember the Future

The author of this article notes the significance of the 21st October 2015 as being the day referred to as ‘Back to the Future Day’ as well as the same day the Tryweryn valley and all of her inhabitants past and present were robbed of their future.

It has been 30 years since Marty McFly saw 2015 from the eyes of 1985. Similarly it was some 50 years since eyes were last laid on Capel Celyn in 1965.

The author, who attended the 50-year anniversary on the banks of the reservoir, tells of the memories shared that morning by friends and families if the many effected by the callous flooding half a century ago. He asks us to question whether or not to be thankful for the village’s demise in that without it, Welsh hearts would perhaps never have been awoken to the ever-promising views of self-governance and of independence.

There’s a Tryweryn in all of us. Everywhere.” – Emyr Llew.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s